Το παζάρεμα ως σχεσιακή πράξη: μια ψυχαναλυτική ανάγνωση

Στους ασιατικούς κυρίως πολιτισμούς, το παζάρεμα δεν αποτελεί απλώς τεχνική διαπραγμάτευσης της τιμής, αλλά μια κατεξοχήν σχεσιακή πράξη. Από τη σκοπιά της σχεσιακής ψυχανάλυσης, το άτομο δεν δρα ποτέ σε κενό, αλλά μέσα σε δυναμικές αλληλεπιδράσεις όπου διακυβεύονται αναγνώριση, όρια και ταυτότητα. Το παζάρι μπορεί έτσι να ιδωθεί ως μια μικρο-σκηνή σχέσης, όπου δεν διαπραγματεύεται μόνο το αντικείμενο, αλλά και η θέση του καθενός απέναντι στον άλλον.

Η διαδικασία του παζαρέματος εμπεριέχει δοκιμή ορίων, ένταση και τελικά συμβιβασμό.
Σε σχεσιακούς όρους, αυτό αντιστοιχεί σε γνώριμα σενάρια από πρώιμες εμπειρίες δεσμού:
πόσο μπορώ να διεκδικήσω χωρίς να διακινδυνεύσω τη σχέση, πόσο θα αντέξει ο άλλος την επιθυμία μου, αν θα υπάρξει ανταπόκριση ή απόσυρση.

Η τιμή, σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργεί συμβολικά ως δείκτης αξίας του εαυτού. Η υποχώρηση του εμπόρου μπορεί να βιωθεί ως αναγνώριση, ενώ η ακαμψία ως απόρριψη. Έτσι, η οικονομική πράξη φορτίζεται με συναισθηματικό και
ναρκισσιστικό νόημα.

Στο παζάρι, ο έμπορος και ο αγοραστής συνδιαμορφώνουν ένα κοινό σενάριο εξουσίας και διαπραγμάτευσης, όπου ο καθένας επιβεβαιώνει την ταυτότητά του μέσα από την αντίδραση του άλλου. Δεν πρόκειται για απλή αντιπαράθεση, αλλά για συμπληρωματικό παιχνίδι ρόλων με άτυπους κανόνες και προβλέψιμη κατάληξη. Η σχέση δεν προηγείται της συναλλαγής ούτε το αντίστροφο. Παράγονται ταυτόχρονα.

Η ιδιαίτερη σημασία του παζαρέματος σε αυτές τις κοινωνίες συνδέεται και με τη μεγαλύτερη έμφαση στη διαπροσωπική επαφή έναντι της απρόσωπης, τυποποιημένης αγοράς. Εκεί όπου η κοινωνική ζωή οργανώνεται γύρω από πρόσωπα και όχι μόνο θεσμούς, η οικονομική πράξη παραμένει πεδίο σχέσης και όχι απλής ανταλλαγής. Το παζάρι λειτουργεί ως πολιτισμικά θεσμοθετημένος χώρος όπου επιτρέπεται η έκφραση επιθυμίας, έντασης και διεκδίκησης χωρίς να απειλείται ο δεσμός.

Συνοψίζοντας, από μια σχεσιακή ψυχαναλυτική προοπτική, το παζάρεμα μπορεί να κατανοηθεί ως enactment βασικών σχεσιακών σεναρίων, όπου διακυβεύονται όρια, αξία εαυτού και αμοιβαία αναγνώριση. Δεν είναι απλώς μέσο οικονομικού οφέλους, αλλά τελετουργία σχέσης, μέσα από την οποία τα υποκείμενα επιβεβαιώνουν τη θέση τους στο κοινωνικό πεδίο.

Η ψυχοθεραπεία, αναδεικνύοντας αυτά τα επαναλαμβανόμενα σχεσιακά μοτίβα σε ένα ασφαλές πλαίσιο, προσφέρει τη δυνατότητα να μετασχηματιστούν από ασυνείδητες επαναλήψεις σε συνειδητές επιλογές σχέσης.